We leven in een wereld waarin alles direct moet gebeuren. Als we iets bestellen, verwachten we het de volgende dag in huis. Horen we een bliep op onze mobiel, dan reageren we vaak direct om het bericht te beantwoorden. Verwachtingen zijn hooggespannen en als daar niet aan wordt voldaan ligt stress op de loer.

Stress is niet goed voor onze gezondheid. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat in maart 2024 ongeveer een derde van de jongeren tussen de 12 en 25 jaar last had van mentale klachten. In hetzelfde onderzoek gaf een groot deel van de jongeren aan regelmatig stress te ervaren. School en de hoeveelheid dingen die jongeren moeten doen behoren daarbij tot de belangrijkste oorzaken.

Even ontsnappen door het lezen van een boek kan dan een mooie manier zijn om tot rust te komen. Lezen vraagt aandacht en haalt je even weg van de berichten, meldingen en andere prikkels om je heen. Onderzoek naar lezen en welzijn laat bovendien zien dat lezen kan bijdragen aan ontspanning en het verminderen van stress.

Lezen helpt ontspannen

Lezen ontspant en vooral Fantasy, omdat dit genre niet vastzit aan vaste kaders. Het hoeft niet leerzaam te zijn, je mag jezelf onderdompelen in een andere wereld waarin alles mogelijk is.

Werelden op andere planeten, met vreemde wezens en vaak doorspekt met magie. Waar reizen terug in de tijd via een paar edelstenen kan, zoals in Outlander. Of via portalen naar een andere locatie zoals in The Witcher. Ook in Kilmacduagh, zoon van de magiër (van R.R. Marion) is reizen via de elfenpoorten naar andere locaties en zelfs een parallelwereld mogelijk.

Fantasy geeft je daarmee iets wat je in het dagelijks leven niet altijd vindt: even helemaal ergens anders zijn.

En jongeren blijken dat soort verhalen ook daadwerkelijk te lezen. Uit onderzoek van KVB Boekwerk blijkt dat 29% van de jongeren tussen de 12 en 25 jaar Fantasy leest. Daarmee behoort Fantasy tot de populairste genres onder jongeren, naast spanning en avontuur en Young Adult.

Wordt er nog wel gelezen door jongeren?

Ja. Ondanks alle tijd die jongeren doorbrengen op hun telefoon, wordt er nog steeds gelezen.

Uit het meest recente onderzoek onder 12- tot en met 18-jarigen blijkt dat iets minder dan acht op de tien jongeren in hun vrije tijd wel eens een papieren of digitaal boek leest. Ongeveer vier op de tien jongeren leest zelfs wekelijks. Wel neemt het lezen af naarmate jongeren ouder worden. Van de 12-jarigen leest 56% wekelijks, tegenover 32% van de 18-jarigen.

Ook het eerdere onderzoek onder jongeren van 12 tot 25 jaar laat zien dat 46% wekelijks een boek leest. In 2018 was dat nog 39%. Het aandeel jongeren dat nooit of alleen tijdens vakanties een boek las, daalde in dezelfde periode van 45% naar 35%.

Lezen is dus zeker niet verdwenen.

Maar de concurrentie is groot. Jongeren besteden hun vrije tijd ook aan sociale media, gamen, series kijken en berichten sturen. Juist daarom is het belangrijk om boeken te vinden die jongeren zelf willen lezen.

Fantasy kan daar een belangrijke rol in spelen.

Ook sociale media kunnen daarbij helpen. 42% van de jongeren haalt boekentips uit sociale media. Bijna de helft van de TikTok-gebruikers kent de hashtag #BookTok en een kwart van deze groep zegt daadwerkelijk boeken te lezen die ze op TikTok hebben gezien.

Lezen jongeren liever Engelstalige Fantasy?

Daar zit wel een opvallende ontwikkeling.

Ruim zes op de tien jongeren tussen de 12 en 18 jaar geeft aan wel eens Engelstalige boeken te lezen in hun vrije tijd. Ruim één op de tien doet dat zelfs wekelijks. Bij meisjes ligt het aandeel met 71% hoger dan bij jongens, waar het 55% is.

Onder jongeren van 16 tot 25 jaar geeft ongeveer een derde aan het liefst in het Engels te lezen. De belangrijkste redenen zijn dat zij boeken graag in de oorspronkelijke taal lezen en hun Engelse taalvaardigheid willen oefenen. Ook vindt een deel Nederlandse vertalingen minder prettig lezen en ervaren zij het aanbod in het Engels als groter.

Dat laatste zien we ook terug in de boekenmarkt.

In 2024 was ruim een vijfde van alle verkochte papieren boeken in Nederland anderstalig. Meer dan 90% daarvan was Engelstalig. Sinds 2020 is de verkoop van anderstalige boeken met 67% gestegen. Vooral bij fictie en kinderboeken is deze groei zichtbaar. KVB Boekwerk noemt daarbij specifiek Young Adult, Fantasy en Romance als belangrijke genres.

We kunnen dus niet zeggen dat bijvoorbeeld 60% van de jongeren Engelse Fantasy leest. Daar zijn geen cijfers voor. Wel zien we duidelijk dat Engelstalige boeken en Fantasy allebei populair zijn onder jongeren, en dat deze twee ontwikkelingen elkaar in de boekenmarkt versterken.

Ook binnen de groep die Engelstalige boeken koopt, is Fantasy opvallend populair. Engelstalige boekkopers kopen vaker Fantasy dan de gemiddelde boekenkoper: 26% tegenover 17%. Ook Young Adult wordt door deze groep vaker gekocht.

Maar hoe zit het dan met Nederlands?

Engels lezen is natuurlijk helemaal niet slecht. Integendeel. Een vreemde taal leren en onderhouden is waardevol en veel jongeren vinden het juist leuk om een boek in de oorspronkelijke taal te lezen.

Maar er zit ook een andere kant aan.

Juist nu de Nederlandse leesvaardigheid onder druk staat, is het belangrijk dat jongeren voldoende blijven lezen in hun eigen taal.

De nieuwste PISA-resultaten zijn daar behoorlijk duidelijk over. In 2025 haalde 39% van de Nederlandse 15-jarigen het basisniveau voor leesvaardigheid niet. In 2022 was dat nog ongeveer een derde. Nederlandse leerlingen zijn bovendien opnieuw achteruitgegaan in leesvaardigheid en scoren gemiddeld lager dan leeftijdsgenoten in andere EU-landen.

Ook blijkt uit de nieuwste analyse van Stichting Lezen dat Nederlandse 15-jarigen tussen 2018 en 2025 minder goed zijn geworden in het begrijpen, beoordelen en combineren van informatie uit teksten. Het aantal leesvragen dat te snel én fout werd ingevuld, verdubbelde daarbij van 7% in 2018 naar 14% in 2025.

Dat maakt lezen in het Nederlands belangrijk.

Niet omdat Engelse boeken slecht zouden zijn. Niet omdat jongeren geen Engels zouden mogen lezen. Maar omdat je een taal vooral goed leert beheersen door die taal veel te gebruiken.

Nederlandse Fantasy

Daarom vind ik het jammer dat Nederlandse Fantasy zo weinig aandacht krijgt.

Er zijn genoeg Nederlandse auteurs die fantastische boeken schrijven. Toch krijgen jongeren deze boeken lang niet altijd te zien.

Wie op sociale media naar Fantasy zoekt, komt al snel uit bij Engelstalige titels. Ook in de online lezersgemeenschappen ligt de nadruk sterk op oorspronkelijk Engelstalige boeken en vertalingen daarvan. Onderzoek naar online lezersgemeenschappen laat zien dat Nederlandse en Vlaamse critici relatief veel aandacht hebben voor Nederlandstalig werk, terwijl jongeren op BookTok, BookTube en Bookstagram veel vaker Engelstalige titels tegenkomen.

Daar ligt volgens mij een kans.

Want waarom zou je een jongere alleen een vertaalde of Engelstalige Fantasywereld aanbieden als er ook Nederlandse auteurs zijn die zulke werelden bouwen?

Denk aan de Valtada-serie van Garvin Pauw, een wereld die tot in detail is uitgewerkt. Of de Young Adult-boeken van Ilona Poot, waarin onder andere de Noorse mythologie een belangrijke rol speelt.

Liefhebbers van Ierse en Keltische mythologie vinden elementen hiervan terug in de Steen des Tijds-serie van R.R. Marion. Ook Ronald van Assen heeft verschillende Fantasyboeken geschreven.

Meer voorbeelden zijn te vinden bij het Fantasy-aanbod van Godijn Publishing.

Nederlandse Fantasy hoeft niet tegenover Engelse Fantasy te staan.

Het zou er gewoon naast mogen staan.

Want uiteindelijk gaat het erom dat jongeren lezen. Dat ze een boek pakken omdat het verhaal ze aanspreekt. Dat ze even verdwijnen in een andere wereld. En misschien ontdekken ze daarbij ook dat een fantastische wereld helemaal niet aan de andere kant van de Noordzee hoeft te liggen.

Soms begint die wereld gewoon in Nederland.

Bronnen: PISA 2025 KVBBoekwerk